Często można spotkać się z poglądem, że skoro w szkole doszło do przemocy, wypadku lub innego zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu ucznia, to sam ten fakt oznacza, że dyrektor nie wywiązał się z obowiązków wynikających z art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy Prawo oświatowe. Takie uproszczenie prowadzi jednak do błędnych wniosków. Przepis ten nakłada na dyrektora obowiązek wykonywania zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom podczas zajęć organizowanych przez szkołę. Jednocześnie nie określa, jakie konkretne działania powinny zostać podjęte w każdej możliwej sytuacji. Treść tego obowiązku ujawnia się dopiero w konkretnym stanie faktycznym i musi być odczytywana z uwzględnieniem innych przepisów prawa.

W zależności od charakteru zagrożenia dyrektor może być zobowiązany do podjęcia zupełnie różnych działań, a zakres tych działań wynika z przepisów szczególnych konkretyzujących obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa. Takie rozumienie art. 68 ust. 1 pkt 6 znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie sądów. Sądy konsekwentnie wskazują, że ocena wykonywania obowiązków przez dyrektora nie może opierać się wyłącznie na samym fakcie wystąpienia zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu ucznia. Wymaga natomiast analizy konkretnych działań lub zaniechań oraz ustalenia, jakie obowiązki prawne aktualizowały się w danym stanie faktycznym.

Wykładnia art. 68 prawa oświatowego w orzecznictwie

Pierwszy ważny kierunek wykładni wynika z wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 9 listopada 2021 r. (III APa 19/21). Sąd wskazał, że zarzut niewykonywania obowiązków przez dyrektora nie może ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, iż „nie zapewnił bezpieczeństwa uczniom”. Konieczne jest wykazanie konkretnych działań lub zaniechań, czasu, miejsca i okoliczności, w których miało dojść do naruszenia obowiązków. Innymi słowy – odpowiedzialność dyrektora musi być zawsze odnoszona do określonego zachowania, a nie do samego faktu wystąpienia zdarzenia.

Podobny kierunek wykładni przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 30 września 2025 r. (IV SA/Wr 67/25). W tej sprawie organ prowadzący próbował wywieść negatywną ocenę pracy dyrektora wyłącznie z faktu, że w szkole doszło do trzech incydentów przemocy. Sąd nie podzielił tego stanowiska. Podkreślił, że samo wystąpienie przemocy nie przesądza jeszcze o niewłaściwym wykonywaniu obowiązków. Należy ocenić okoliczności każdego zdarzenia, organizację pracy szkoły oraz działania rzeczywiście podjęte przez dyrektora. Co istotne, sąd zwrócił uwagę, że skuteczności systemu bezpieczeństwa nie można oceniać wyłącznie przez pryzmat tego, czy doszło do zdarzenia niepożądanego. Równie ważne jest to, czy szkoła potrafiła zagrożenie rozpoznać i odpowiednio na nie zareagować. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby w praktyce do uznania, że każdy incydent przemocy automatycznie świadczy o niewłaściwym wykonywaniu obowiązków przez dyrektora, niezależnie od podjętych wcześniej działań profilaktycznych czy sposobu reakcji szkoły.

Odmienne okoliczności wystąpiły w sprawie rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (wyrok z 26 marca 2026 r., III SA/Lu 662/25). W tym przypadku sąd uznał, że odwołanie dyrektora było uzasadnione, jednak nie z powodu pojedynczego incydentu. Decydujące znaczenie miała kumulacja licznych zaniedbań: brak zawiadomienia właściwych organów, niewłaściwa reakcja na informacje o możliwym krzywdzeniu uczennic, nieprawidłowości w organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej, niewdrożenie adekwatnych mechanizmów ochronnych oraz naruszenie obowiązujących procedur. Dopiero całościowa ocena tych zaniechań pozwoliła stwierdzić, że dyrektor nie realizował prawidłowo swoich ustawowych obowiązków.

Choć analizowane sprawy dotyczyły różnych stanów faktycznych – od odpowiedzialności dyscyplinarnej dyrektora, przez ocenę przesłanek jego odwołania, aż po organizację systemu bezpieczeństwa w szkole – prowadzą do niezwykle spójnego wniosku interpretacyjnego. Samo wystąpienie przemocy lub innego zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu ucznia nie oznacza automatycznie niewykonanie obowiązków przez dyrektora szkoły.

Zestawienie tych orzeczeń prowadzi do jednego zasadniczego wniosku. Przepis art. 68 ust. 1 pkt 6 prawa oświatowego nie ustanawia odpowiedzialności absolutnej dyrektora szkoły. Nie odpowiada on za sam fakt, że w szkole doszło do przemocy, wypadku czy innego zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu ucznia. Ocena ta ma charakter zindywidualizowany i zawsze odnosi się do okoliczności konkretnej sprawy. Ocena wykonywania obowiązków wymaga odpowiedzi na znacznie bardziej szczegółowe pytania: Jakie obowiązki aktualizowały się w konkretnej sytuacji? Jakie działania zostały podjęte? Czy były one adekwatne do rozpoznanego zagrożenia? Czy dyrektor dochował należytej staranności przy wykonywaniu swoich ustawowych obowiązków?

Jak prawidłowo interpretować art. 68 prawa oświatowego?

Na pierwszy rzut oka art. 68 ust. 1 pkt 6 prawa oświatowego wydaje się prosty. Nakłada na dyrektora obowiązek wykonywania zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom podczas zajęć organizowanych przez szkołę. Przepis ten nie odpowiada jednak na najważniejsze pytanie: co konkretnie powinien zrobić dyrektor w sytuacji zagrożenia? Nie znajdziemy w nim odpowiedzi na pytanie, jak należy postąpić w przypadku podejrzenia przemocy domowej, ujawnienia przemocy seksualnej, cyberprzemocy czy informacji o demoralizacji nieletniego. Nie określa również, kiedy należy zawiadomić sąd rodzinny, Policję lub prokuratora ani jakie działania powinny zostać podjęte wewnątrz szkoły. Oznacza to, że art. 68 ust. 1 pkt 6 prawa oświatowego ma charakter normy ogólnej. Wyznacza cel, jakim jest zapewnienie bezpieczeństwa uczniom, ale nie zawiera kompletnego katalogu obowiązków dyrektora. Ich rzeczywista treść ujawnia się dopiero poprzez przepisy szczególne, regulujące sposób postępowania w określonych sytuacjach. Nie jest to przypadkowa konstrukcja legislacyjna. Ustawodawca nie byłby w stanie stworzyć zamkniętego katalogu wszystkich zagrożeń, z jakimi szkoła może zetknąć się w praktyce. Dlatego obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa został ujęty w sposób ogólny, natomiast szczegółowe obowiązki zostały rozproszone w przepisach regulujących poszczególne rodzaje zagrożeń.

Współczesne problemy – od przemocy rówieśniczej i cyberprzemocy po przemoc domową, wykorzystywanie seksualne czy kryzysy zdrowia psychicznego dzieci – wymagają stosowania różnych instrumentów prawnych. To właśnie przepisy szczególne określają, jakie działania powinny zostać podjęte w konkretnych okolicznościach. Z tego powodu ocena wykonywania obowiązków przez dyrektora nie może ograniczać się do odpowiedzi na pytanie, czy w szkole doszło do niebezpiecznego zdarzenia. Konieczne jest również ustalenie, jakie przepisy znajdowały zastosowanie w konkretnym stanie faktycznym i czy wynikające z nich obowiązki zostały prawidłowo wykonane. Inaczej mówiąc, art. 68 prawa oświatowego nie funkcjonuje w oderwaniu od pozostałych regulacji tworzących system ochrony dziecka. To przepisy szczególne konkretyzują ogólny obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa, wskazując, kiedy szkoła powinna uruchomić procedury wynikające ze Standardów Ochrony Małoletnich, zawiadomić sąd rodzinny, wszcząć procedurę „Niebieskie Karty” czy powiadomić organy ścigania. Dopiero łączne odczytanie tych regulacji pozwala prawidłowo określić zakres obowiązków dyrektora. W zależności od okoliczności może to oznaczać konieczność podjęcia jednego działania albo równoległego zastosowania kilku różnych mechanizmów ochronnych.

Podsumowanie

Przepis art. 68 ust. 1 pkt 6 prawa oświatowego nie może być interpretowany jako przepis nakładający na dyrektora odpowiedzialność za każdy przypadek przemocy lub zagrożenia bezpieczeństwa ucznia. Nakłada natomiast obowiązek organizowania pracy szkoły w sposób zapewniający bezpieczeństwo oraz podejmowania działań wymaganych przez przepisy prawa w razie pojawienia się zagrożenia. To nie sam skutek, lecz sposób wykonania tych obowiązków podlega ocenie zarówno organów prowadzących, jak i sądów. Odpowiedzialność dyrektora szkoły nie polega na zagwarantowaniu, że na terenie szkoły nigdy nie dojdzie do sytuacji zagrażającej bezpieczeństwu ucznia. Polega na prawidłowym wykonywaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz na adekwatnej reakcji na rozpoznane zagrożenia. Właśnie w tym kierunku zmierza również najnowsze orzecznictwo sądów. To właśnie dlatego ocena działań dyrektora szkoły powinna rozpoczynać się nie od pytania, czy doszło do zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu ucznia, lecz od ustalenia, jakie obowiązki prawne aktualizowały się w konkretnym stanie faktycznym i czy zostały one prawidłowo wykonane.

Kancelaria Adwokacka ASW LEGAL prowadzi dedykowane szkolenia „Bezpieczeństwo ucznia w szkole – obowiązki dyrektora i nauczycieli – od podejrzenia krzywdy do interwencji sądowej. Jak podejmować właściwe decyzje prawne w sytuacjach kryzysowych dotyczących uczniów?” Zapraszamy do kontaktu.

adw. dr Agnieszka Wojciechowska